Σε μερικούς ασθενείς, πραγματοποιώντας μια βιοψία με κόπτουσα βελόνα (core biopsy) για την τη διερεύνηση μιας αλλοίωσης, αναδεικνύονται κάποιες βλάβες οι οποίες αν και είναι καλοήθεις αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης κακοήθειας στο μέλλον ή ακόμα και συνύπαρξης στους γύρω ιστούς. Αυτές οι αλλοιώσεις ονομάζονται ¨Παθήσεις υψηλού κινδύνου¨ και συχνά προβληματίζουν τους ειδικούς.
Οι ασθενείς μετά από μια τέτοια διάγνωση μπορεί να χρειαστούν μια χειρουργική (ανοιχτή) βιοψία ώστε να αφαιρεθεί ολόκληρη η βλάβη, να μπουν σε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα ¨στενής¨ παρακολούθησης ή ακόμα και σε προφυλακτική αγωγή με ορμονοθεραπεία. Σε κάθε περίπτωση, οι γυναίκες πρέπει να είναι ενήμερες για τα πιθανά οφέλη της περαιτέρω αντιμετώπισης και να αποφασίσουν με τον θεράποντα ιατρό για το θεραπευτικό πλάνο που θα ακολουθήσουν.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι παθήσεις υψηλού κινδύνου δεν αποτελούν καρκίνο, αλλά ενδιάμεσες αλλοιώσεις που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή. Η σωστή ερμηνεία τους βασίζεται στη συνδυαστική αξιολόγηση των απεικονιστικών ευρημάτων, του ιστολογικού αποτελέσματος και του ατομικού ή οικογενειακού ιστορικού της ασθενούς. Για τον λόγο αυτό, η διαχείρισή τους πρέπει να γίνεται αποκλειστικά από εξειδικευμένη ιατρική ομάδα.
Η επιλογή μεταξύ χειρουργικής εκτομής, στενής παρακολούθησης ή φαρμακευτικής πρόληψης δεν είναι ίδια για όλες τις ασθενείς. Παράγοντες όπως η ηλικία, η ορμονική κατάσταση, η πυκνότητα των μαστών και το γενετικό υπόβαθρο επηρεάζουν σημαντικά τη λήψη αποφάσεων. Η εξατομίκευση της αντιμετώπισης αποτελεί βασικό στοιχείο της σύγχρονης χειρουργικής του μαστού.
Παθήσεις υψηλού κινδύνου του μαστού – Διαγνωστική και κλινική προσέγγιση
- ¨Άτυπη υπερπλασία των πόρων¨ (ADH)
Πρόκειται για μια καλοήθη πάθηση του μαστού, συνήθως με εικόνα διαταραχής της αρχιτεκτονικής του. Αν την ανακαλύψουμε σε ανοιχτή βιοψία (πλήρης αφαίρεση) δεν χρειάζεται περαιτέρω αντιμετώπιση, όμως αν βρεθεί σε διαδερμική βιοψία, προτείνεται εκτομή ή παρακολούθηση ανάλογα, φυσικά, και με το ιστορικό της ασθενούς.
- ¨Άτυπη λοβιακή υπερπλασία¨ (ALH)
Πρόκειται για λοβιακή νεοπλασία η οποία δεν έχει ιδιαίτερα απεικονιστικά ευρήματα και γι’ αυτό και αποτελεί, συνήθως, και τυχαίο εύρημα κατά τη λήψη βιοπτικού υλικού. Η ασθενής χρήζει στενής παρακολούθησης από ειδικό και μπορεί και να χρειαστεί χειρουργική εκτομή αν υπάρχει ατομικό ή/και οικογενειακό ιστορικό.
- ¨Λοβιακό καρκίνωμα in situ¨ (LCIS)
To LCIS για πολλά χρόνια αντιμετωπιζόταν ως καρκίνος του μαστού με ριζικές επεμβάσεις, συνήθως μαστεκτομή ή αμφοτερόπλευρη μαστεκτομή, λόγω της πολυεστιακότητας αλλά και του αυξημένου κινδύνου να παρουσιαστεί και στον άλλο μαστό. Πλέον το χαρακτηρίζουμε ως λοβιακή νεοπλασία και προτείνεται στενή παρακολούθηση ή και προφυλακτική λήψη ορμονοθεραπείας (ταμοξιφαίνη – ραλοξιφαίνη) για 5 έτη. Στην περίπτωση που βρεθεί σε βιοψία με κόπτουσα βελόνα (core biopsy), προτείνεται εκτομή της βλάβης ώστε να επιβεβαιωθεί ότι δεν υπάρχει κάποια κακοήθεια, ειδικά εάν πρόκειται για πλοιόμορφο LCIS. Γι’ αυτό το λόγο, υπάρχουν πολλές γυναίκες που επιλέγουν να υποβληθούν σε προφυλακτικές επεμβάσεις (υποδόρια μαστεκτομή με διατήρηση θηλής). Σε κάθε περίπτωση, οι ασθενείς επιβάλλεται να παρακολουθούνται από ειδικό ιατρό.
Η διάγνωση λοβιακών νεοπλασιών υπογραμμίζει τη σημασία της μακροχρόνιας παρακολούθησης, καθώς ο αυξημένος κίνδυνος αφορά και τους δύο μαστούς. Η τακτική απεικόνιση και η στενή συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό επιτρέπουν την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών μεταβολών.
- ¨Επίπεδη επιθηλιακή υπερπλασία¨ (FEA)
Ανακαλύπτεται, συνήθως σε βιοψία μικροαποτιτανώσεων. Ενώ δεν είναι σίγουρο ότι αυξάνει τον κίνδυνο για καρκίνο του μαστού, σ’ ένα μικρό ποσοστό μπορεί να συνυπάρχει με μη διηθητικό καρκίνο του μαστού (DCIS) ή σωληνώδες καρκίνωμα. Όταν ανακαλύπτεται σε διαδερμική βιοψία ,η εκτομή της βλάβης μπορεί να προταθεί από τον ειδικό.
- ¨Πολλαπλή θηλωμάτωση¨
Αν και τα μονήρη θηλώματα δεν αποτελούν λόγο ανησυχίας, η πολλαπλή θηλωμάτωση αυξάνει την πιθανότητα ανάπτυξης κακοήθειας. Χρήζουν χειρουργικής εκτομής.
- ¨Ακτινωτή ουλή¨
Πρόκειται για μια αλλοίωση με εικόνα που σχεδόν πάντα συγχέεται με τον καρκίνο του μαστού, λόγω της διαταραχής της αρχιτεκτονικής με ακτινωτές προσεκβολές, που προκαλει. Πρέπει πάντα να αφαιρείται.
- ¨Φυλλοειδές κυστεοσάρκωμα¨
Πρόκειται για έναν όγκο του μαστού ο οποίος αναπτύσσεται γρήγορα και ενίοτε έχει κακόηθες δυναμικό. Πρέπει να αφαιρείται σε υγιή όρια, διότι υποτροπιάζει συχνά.
Συνολικά, οι παθήσεις υψηλού κινδύνου απαιτούν υπεύθυνη και τεκμηριωμένη προσέγγιση. Ο στόχος δεν είναι η υπερθεραπεία, αλλά η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση πιθανής κακοήθειας, με σεβασμό στην ποιότητα ζωής και τις ανάγκες κάθε γυναίκας.
Η σωστή λήψη ιστορικού και η εκτίμηση κινδύνου αποτελούν βασικό μέρος της αντιμετώπισης και αναλύονται εκτενώς στη σχετική ενότητα.