Παράγοντες κινδύνου

Οι ακριβείς αιτίες του καρκίνου του μαστού δεν είναι πλήρως κατανοητές. Ωστόσο, έχουν αναγνωριστεί συγκεκριμένοι παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης της νόσου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε γυναίκα που τους φέρει θα νοσήσει. Οι παράγοντες αυτοί λειτουργούν αθροιστικά και επηρεάζονται από γενετικούς, ορμονικούς και περιβαλλοντικούς μηχανισμούς.

Η κατανόηση των παραγόντων κινδύνου συμβάλλει στον σωστό προληπτικό έλεγχο και στον εξατομικευμένο σχεδιασμό παρακολούθησης.

Μη τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου

Οι μη τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του μαστού είναι εκείνοι που δεν μπορούν να αλλάξουν, καθώς σχετίζονται με τη βιολογία και το ιστορικό του ατόμου.

Ηλικία και φύλο

Ο καρκίνος του μαστού εμφανίζεται κυρίως στις γυναίκες και η συχνότητά του αυξάνεται με την ηλικία, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση. Η ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους μη τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.

Οικογενειακό ιστορικό

Η ύπαρξη συγγενών πρώτου βαθμού με καρκίνο του μαστού αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου. Σε αρκετές περιπτώσεις, το οικογενειακό ιστορικό σχετίζεται με κληρονομική προδιάθεση.

Γενετικές μεταλλάξεις (BRCA1 – BRCA2)

Οι κληρονομικές μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2 αποτελούν από τους ισχυρότερους γενετικούς παράγοντες κινδύνου και συνδέονται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καρκίνου του μαστού, συχνά σε νεαρότερη ηλικία.

Προηγούμενη διάγνωση καρκίνου του μαστού

Οι γυναίκες που έχουν νοσήσει στο παρελθόν διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης νέου καρκίνου, είτε στον ίδιο είτε στον ετερόπλευρο μαστό.

Ιστορικό μαστού και βιολογικοί παράγοντες

Το ιστορικό μαστού και οι βιολογικοί παράγοντες αφορούν καταστάσεις και χαρακτηριστικά του οργανισμού που επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού.

Καλοήθεις παθήσεις του μαστού

Ορισμένες καλοήθεις αλλοιώσεις, ιδιαίτερα όταν συνοδεύονται από άτυπη υπερπλασία, αυξάνουν τον σχετικό κίνδυνο και θεωρούνται προδιαθεσικοί παράγοντες.

Αναπαραγωγικοί παράγοντες

Η πρώιμη έναρξη της εμμήνου ρύσεως, η καθυστερημένη εμμηνόπαυση, η πρώτη κύηση σε μεγαλύτερη ηλικία ή η ατεκνία αυξάνουν τη συνολική έκθεση του μαστικού ιστού στα οιστρογόνα και αποτελούν τεκμηριωμένους παράγοντες κινδύνου.

Ορμονικοί και ιατρογενείς παράγοντες

Η παρατεταμένη χρήση ορμονικής θεραπείας υποκατάστασης και οι επαναλαμβανόμενοι κύκλοι εξωσωματικής γονιμοποίησης έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου του μαστού. Για τον λόγο αυτό, πριν από την έναρξη τέτοιων θεραπειών, είναι απαραίτητος ο έλεγχος του μαστού και η εξατομικευμένη αξιολόγηση.

Η έκθεση σε ιονίζουσα ακτινοβολία, ιδιαίτερα σε νεαρή ηλικία και στην περιοχή του θώρακα, αποτελεί επίσης αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου.

Τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου και τρόπος ζωής

Ο τρόπος ζωής παίζει σημαντικό ρόλο στη συνολική επιβάρυνση κινδύνου.

Συνήθειες που αυξάνουν τον κίνδυνο

παχυσαρκία
κακή διατροφή
κάπνισμα
αυξημένη κατανάλωση αλκοόλ
έλλειψη σωματικής άσκησης

Η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών μπορεί να μειώσει σημαντικά τον συνολικό κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, χωρίς όμως να αναιρεί τους γενετικούς και βιολογικούς παράγοντες.

Παράγοντες κινδύνου και πρόληψη

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι οι παράγοντες κινδύνου δεν αποτελούν διάγνωση, αλλά δείκτες πιθανότητας. Πολλές γυναίκες χωρίς εμφανείς παράγοντες κινδύνου μπορεί να εμφανίσουν καρκίνο του μαστού, ενώ άλλες με πολλαπλούς παράγοντες κινδύνου ενδέχεται να μη νοσήσουν ποτέ.

Για τον λόγο αυτό, ο προληπτικός έλεγχος παραμένει απαραίτητος για όλες τις γυναίκες, ανεξαρτήτως προφίλ κινδύνου.

Εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου

Η αξιολόγηση των παραγόντων κινδύνου γίνεται πάντα εξατομικευμένα από εξειδικευμένο ιατρό, λαμβάνοντας υπόψη:

το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό
την ηλικία
τις ορμονικές επιδράσεις
τον τρόπο ζωής

Σε γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο, μπορεί να απαιτείται έναρξη προληπτικού ελέγχου σε μικρότερη ηλικία ή συχνότερη παρακολούθηση με απεικονιστικές εξετάσεις.

Συμπερασματικά

Οι παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του μαστού δεν δρουν μεμονωμένα αλλά σε συνδυασμό. Η γνώση και η σωστή αξιολόγησή τους επιτρέπουν την εξατομικευμένη πρόληψη, τον έγκαιρο προληπτικό έλεγχο και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, τη γενετική συμβουλευτική.

Η σωστή ενημέρωση ενισχύει τη συμμετοχή της γυναίκας στη φροντίδα της υγείας της και συμβάλλει ουσιαστικά στη μείωση της θνησιμότητας από τη νόσο.